Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı’nın ortak çalışmalarıyla Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı resmi ve özel okul/kurumların bünyesinde faaliyet gösteren; kantin, kafeterya, büfe, çay ocağı gibi gıda işletmelerinde satışa sunulacak olan hazır ambalajlı gıdaların taşıması gereken özellikler ve bu ürünlerin etiketinde bulunması gereken logo uygulaması düzenlenmiştir. Okullarda bulunan yemekhaneler bu düzenlemelerin dışındadır.
Okul Gıdalarının Taşıması Gereken Özellikler;
Okul kantinlerinde satılabilecek gıda ürünlerinin özellikleri Okul Sağlığı Bilim Kurulu toplantı tutanağında belirtilmektedir. İlgili düzenleme ilk olarak 2016 yılında yayınlanmış, 16.08.2019 tarihinde revize edildi. Yeni düzenleme kapsamında çiğ köfte, bitki çayları, kafeinli ürünler satışı uygun olmayan gıda ve içecekler listesine ilave edilmiştir. Satışı uygun bulunan ürünler listesinde bulunan yoğurt ve ayranın porsiyon miktarı değiştirilmiş, içme süt için porsiyon miktarı eklenmiş, peynirin özellikleri ile ilgili açıklamalar ilave edilmiştir. Ayrıca satışı uygun olan ürünler listesine doğal kaynak suyu ilave edilmiştir. Kriterleri sağladığında satışı uygun olan gıdalar bölümünün mevcut içeriği benzer olup, sadece başlıklarla bölümlere ayrılmış, bal ve reçel listeye eklenmiş, liselerde kahve tüketimi ile ilgili düzenleme kaldırılmıştır. Kriterleri sağladığında satışı uygun olan sıcak ve işlenmiş ürünler bölümünde kriterler aynı olup, sadece ürün grubu örnekleri arttırılmış, konserve ve börekte listeye eklenmiştir. Düzenlemede belirtilen gıda özellikleri çoğu ürün için uygun olmadığı için firmalar tarafından kantinler için yeni ürün reçetesi veya ambalajı hazırlanmaktadır. Örneğin kek üretmek istediğinizde öncelikli olarak kalori değeri 200 kcal den az olmalı; bu özellik ambalaj boyutu küçültülerek sağlanmaya çalışılmaktadır. Diğer bir özelliği ise yağ ve karbonhidrat/şeker değerinden gelen enerji, toplam enerjinin %35’inden az olmalıdır, bu durum ürün içindeki diğer enerji kaynakları olan protein ve/veya lifinde yüksek olması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır. İstenen parametre toplam enerji içindeki bir pay olduğu için ürün içindeki yağ veya şekeri azaltmak yetmemektedir, mutlaka diğer enerji kaynaklarının miktarının artması gerekmektedir. Bu değişiklikler sırasında sodyum miktarının en fazla 200mg, doymuş yağdan gelen enerjinin de maksimum toplam enerjinin %10 ‘nu olması gerekmektedir. Ürün cinsine göre bu kriterler değişim göstermektedir. Listede olmayan ürünler için Sağlık bakanlığından görüş alınması gerekmektedir, ilgili düzenleme yılda bir kez gözden geçirildiği için yapılan taleplere geri dönüşler geç olabilmektedir. Ayrıca ürün geliştirirken satışı uygun olmayan ürünler listesindeki kurallara dikkat edilmelidir. Örneğin ürünlerde tatlandırıcı, kafein içeren ürünler, dolgu maddeleri kullanılmamalıdır.
Okul Gıdalarında Logo Kullanımı;
Belirlenen kriterlere uygun ürünlerin diğer ürünlerden ayrılması için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 20.06.2019 tarihinde yayınlanan “Okul Gıdası Logosu Uygulaması Usul Ve Esasları Hakkında Tebliğ”ide belirtildiği gibi kanti ürünlerinde logo uygulaması mecburiyeti getirilmiştir. Uygulamanın 2019-2020 yılında başlanması planlanmış fakat firmalar hazır olmadığı için uygulama bir sonraki eğitim yılına ertelenmiştir. Uygulama ile ilgili genel kurallar;
- Ürün özellikleri belirlenen kriterlere uygunsa logo kullanımı ürün üzerinde yapılabilir, izin gerekli değildir. Fakat logo kullanılan ürün sadece kantinlerde satılabilmekte, markette logolu ürün satışı yasaktır.
- Ambalaj üzerinde yer alacak logonun çapı ambalaj boyutuna göre aşağıdaki şekilde uygulanmalıdır.
- En geniş yüzeyi 80 cm² den büyük olan ambalajlarda veya kaplarda 2,5 cm,
- En geniş yüzeyi 25 cm² ile 80 cm² arasında olan ambalajlarda veya kaplarda 2 cm,
- En geniş yüzeyi 25 cm²’den küçük olan ambalajlarda veya kaplarda 1,5 cm. – Okul Gıdası Logosunda yer alan yazı karakterleri ve şekiller etikette kullanılan zemin ile kontrast oluşturacak şekilde kullanılmalıdır.
- Logo uygulaması sticker şeklinde etikete sonradan ilave edilebilir şekilde kullanılabilir.
EK.2. BİLİM KURULU KARAR TUTANAĞI (16.08.2019)
1. Eğitim Kurumlarında Satışı Uygun Olmayan Gıda ve İçecekler;
- Enerji içecekleri, gazlı içecekler, aromalı içecekler (soğuk çay, ice tea), kolalı içecekler, aromalı doğal mineralli içecek, aromalı şurup, aromalı içecek tozu, aromalı su, meyveli içecek, meyveli içecek tozu, meyveli doğal mineralli içecek, yapay soda, meyveli şurup, sporcu içeceği (karbonhidrat- elektrolit içeceği), meyve nektarı, meyve suyu konsantresi
- Kızartmalar
- Cipsler (patates, mısır, şekillendirilmiş vb.), gevrek çerezler
- Tüm çikolata türleri (ayrı satılan veya ürünlere eklenmiş, damla çikolata, sürülebilir çikolata ve çikolata kaplanmış olanlar dâhil), gofretler (sade, dolgulu, kaplamalı vb.)
- Tüm şeker ve şekerleme türleri (jöle şekerleme, sert şekerlemeler, yumuşak şeker, dolgulu-dolgusuz, kaplamalı, draje, tüm lolipoplar vb.)
- Kremalı, çikolata dolgulu, jöleli kek, bisküvi ve pastalar (yaş pastalar, ekler, kruvasan, donut, parfe, mozaik pasta, muffin, cupcake vb.) – Hamurlu, şerbetli tatlılar (kuru baklava dahil) – Çiğ köfte – Siyah ve yeşil çay (liseler hariç)
- Bitki çayları
- Kafeinli ürünler (tüm kafeinli yiyecek ve içecekler, kahve tarzı ürünler, mocca, latte, capuccino vb.)
- Guarana, guarana özü, eklenmiş kafein içeren ürünler
- Tatlandırıcı içeren yiyecek ve içecekler
- Krema, Hindistan cevizi sütü ve kreması
2. Eğitim Kurumlarında Satışı Uygun Olan Gıda ve İçecekler;
- Meyveler, çiğ tüketilebilen sebzeler (mevsimine uygun olarak), salatalar (zeytinyağı ve limon eklenebilir)
- Kuru meyveler (30g, ambalajlı, kaplamasız ve şeker katkısız – incir, kayısı, üzüm vb.)
- Kuruyemişler (30g, ambalajlı, soslanmamış, tuzsuz, kabuksuz – ceviz, fındık vb.)
- Taze sıkılmış meyve ve sebze suyu (şeker ilavesiz olmalı, 250 mL den büyük olmamalıdır)
- İçme sütü (en fazla 240mL, UHT/pastörize süt)
- Yoğurt (en fazla 200g, paketli),
- Ayran (en fazla 250mL, paketli),
- Peynir (eritme peynirler ve krema ilave edilmiş peynirler hariç, pastörize sütten üretilen, en fazla 30g)
- Günlük haşlanmış yumurta
- Çeşnili ekmekler (çeşnisi; sert kabuklu meyveler, kurutulmuş meyveler, yağlı tohumlar, baharat olan ekmekler)
- Tam buğday ekmeği, tam buğday unlu ekmek, karışık tahıllı ekmek vb. ürünlerden yapılan aşağıdakileri içeren yağ eklenmemiş sandviçler( Yumurta veya peynir o Turşu hariç taze domates, havuç, marul, biber vb. sebzeler )
- İçme suyu (şeker veya tatlandırıcı eklenmemiş)
- Doğal mineralli su
- Doğal kaynak suyu
- Şekersiz sakızlar (tatlandırıcılı sakızlar hariç)
3. Aşağıdaki Kriterleri Sağladıklarında Satışı Uygun Görülen Ambalajlı Gıdalar
• Kek, bisküvi, kraker, kahvaltılık tahıllar, patlamış mısır vb. kriterleri
- Ürünün toplam enerji içeriği ≤200kkal’i aşmamalıdır.
- Ürünün yağdan gelen enerjisi toplam enerjisinin %35’ini aşmamalıdır.
- Ürünün doymuş yağdan gelen enerjisi, toplam enerjisinin %10’unu aşmamalıdır.
- Doğal ve eklenmiş şekerden (total şeker/karbonhidrat) gelen enerji, toplam enerjisinin %35’ini aşmamalıdır.
- Ürünün sodyum içeriği ≤200mg’ı aşmamalıdır.
Dondurma, yenilebilir buzlu ürünler, buzlu içecekler vb. kriterleri
Dondurma, sütlü buz, bitkisel yağlı sütlü buz, sütlü tatlılar da ürünün enerjisi ≤150kkal ve doymuş yağ ≤3g’ı aşmamalıdır. o Yenilebilir buzlu ürünler %99’dan fazla meyve suyu içermeli, şeker eklenmemiş ve miktarı 125mL’den az olmalıdır. o Ezilmiş/kırılmış buzlu içecekler %99’dan fazla meyve suyu içermeli, şeker eklenmemiş ve miktarı 200mL den az olmalıdır.
Çeşnili/aromalı yoğurtlar, çeşnili/aromalı sütler, meyve ve sebze suları, çay kriterleri
- Üretiminde şeker kullanılan, çeşnili ve/veya aroma verici içeren içme sütlerinde; eklenmiş şeker ≤5g/100mL ve toplam şeker (doğal süt şekeri ve eklenmiş şeker) ≤9.5g/100mL olmalıdır.
- Üretiminde şeker kullanılan çeşnili ve/veya aroma verici içeren yoğurtlarda; toplam şeker miktarı ≤12.5g/100g olmalıdır.
Meyve ve sebze suları: %100 meyve ve sebze suyu olmalı, ilave şeker içermemeli, 250mL’den büyük olmamalıdır.
Liselerde çay en fazla 375mL olmalıdır.
Bal (%100 doğal bal olacak, en fazla 10 gramlık paketlerde sunulacak)
Reçel ve marmelat (%100 meyveden yapılmış olacak, en fazla 10 gramlık paketlerde sunulacak)
4. Aşağıdaki Kriterleri Sağladıklarında Satışı Uygun Görülen Atıştırmalık (Aperatif) Hazırlanan Gıda Maddeleri
• Poğaça (1 büyük boy=75g), tost (15g kaşar peynirli veya 30g beyaz peynirli), simit (1 küçük boy=90g) için enerji içeriği ≤250kkal, doymuş yağ içeriği ≤5g ve sodyum içeriği ≤400mg olmalıdır. • Sade kek (ev yapımı/pastane; 1 büyük dilim=60g) enerji içeriği ≤240kkal ve doymuş yağ içeriği ≤3g olmalıdır.
5. Aşağıdaki Kriterleri Sağladıklarında Satışı Uygun Görülen Sıcak ve İşlenmiş Gıda Maddeleri (100g için)
• Tuzlu hamur işleri, börekler, sandviçler, makarnalar, pizzalar, pideler, fırınlanmış patates ürünleri, pilav ve spagettiler için enerji içeriği ≤250kkal, doymuş yağ içeriği ≤5g ve sodyum içeriği ≤400mg olmalıdır. • Et ürünleri (burgerler, köfteler, nuggetlar, konserve balık ürünleri, konserve hindi ürünleri vb.), sosisler için enerji içeriği ≤250kkal, doymuş yağ içeriği ≤5g ve sodyum içeriği ≤450mg olmalıdır. • İşlenmiş etler (salamlar, pastırmalar, sucuklar vb.) için enerji içeriği ≤ 250kkal, doymuş yağ içeriği ≤3g ve sodyum içeriği ≤750mg olmalıdır.
Bir cevap yazın